Beş kısaltma beş ayrı katmanda çalışır
Bu beş protokol aynı işi yapmaz ve birbirinin alternatifi olarak seçilmez. Bir yapay zeka ajanının bir kullanıcı adına gerçek bir alışverişi tamamlaması için birbirinden bağımsız dört problemin çözülmesi gerekir: modelin dış dünyadaki araçlara ve veriye erişmesi, farklı ajanların birbiriyle konuşabilmesi, ödemenin gerçekten kullanıcının izniyle yapıldığının kanıtlanması ve mağazayla yürütülecek ticaret akışının ortak bir dile kavuşması. MCP birincisini, A2A ikincisini, AP2 üçüncüsünü, ACP ile UCP ise dördüncüsünü çözer.
Karışmalarının somut sebepleri var. AP2 ile A2A tek karakter farkla yazılıyor. Beşi de kısa bir zaman aralığında duyuruldu ve arkalarında büyük ölçüde aynı şirketler duruyor. Daha önemlisi, bazıları gerçekten diğerlerinin üzerine kurulu: AP2 kendisini A2A ve MCP uzantısı olarak tanımlıyor, UCP ise yeteneklerini REST yanında MCP ve A2A üzerinden de sunabiliyor. Yani bu kısaltmalar bir menüden seçilecek seçenekler değil, üst üste binen katmanlar. Tek tek karşılıklarını arıyorsanız yapay zeka ve SEO sözlüğü içindeki tanımlar da işinizi görür.
| Protokol | Kim çıkardı | Çözdüğü sorun | Katman | Bugünkü durum |
|---|---|---|---|---|
| MCP | Anthropic, sonra Agentic AI Foundation'a devredildi | Modelin dış araçlara, veriye ve iş akışlarına bağlanması | Araç ve veri erişimi | En geniş istemci desteğine sahip katman, sahada yaygın |
| A2A | Google, sonra Linux Foundation'a devredildi | Farklı satıcıların ajanlarının birbirini bulup iş bölüşmesi | Ajanlar arası iletişim | 150'den fazla kurum destekliyor, kurumsal üretimde kullanılıyor |
| AP2 | Google ve 60'ı aşkın ödeme kuruluşu, sonra FIDO Alliance'a devredildi | Ajanın kullanıcı adına ödeme yetkisini kanıtlaması | Ödeme yetkilendirme | Referans uygulama yayında, standartlaşma FIDO bünyesinde sürüyor |
| ACP | OpenAI ve Stripe | Ajanın işletmeyle ürün akışı, sepet ve ödeme adımını yürütmesi | Ticaret akışı | Beta, ChatGPT içindeki doğrudan ödeme deneyimi satıcı tarafına taşındı |
| UCP | Google ile Shopify, Etsy, Wayfair, Target ve Walmart | Keşiften satın almaya ve satış sonrasına kadar tüm ticaret yolculuğu | Ticaret akışı | Seçili satıcılarda erken erişim, ABD, Kanada ve Avustralya |
MCP modeli araçlara ve veriye bağlar
Model Context Protocol, bir yapay zeka uygulamasının dış sistemlere bağlanma biçimini standartlaştırır. Bağlanılan şey bir veritabanı, bir dosya sistemi, bir arama servisi veya hazır bir komut seti olabilir. Anthropic'in tanımladığı benzetme açıklayıcı: MCP, yapay zeka uygulamaları için USB-C girişi gibidir. Her entegrasyon için ayrı bir bağlantı yazmak yerine, bir kez sunucu yazılır ve o sunucuyu destekleyen tüm istemciler kullanabilir.
Beşi arasında en uzun süredir sahada olan ve en yaygın desteklenen protokol bu. Aylık SDK indirmesi 97 milyonu, herkese açık sunucu sayısı 10 bini geçmiş durumda. ChatGPT, Claude, Gemini, Cursor, Microsoft Copilot ve Visual Studio Code gibi birbirinden bağımsız istemciler aynı protokolü konuşuyor. Yönetimi de artık tek bir şirkette değil: MCP, Linux Foundation çatısı altındaki Agentic AI Foundation'a bağışlandı. Bu vakıf Anthropic, Block ve OpenAI tarafından kuruldu, Google, Microsoft, AWS, Cloudflare ve Bloomberg de destekliyor.
MCP'nin bir ticaret protokolü olmadığını netleştirmek gerekiyor. Ödeme, sepet, sipariş, iade gibi kavramlar MCP'nin sözlüğünde yok. Ama hem ACP hem UCP, kendi ticaret yeteneklerini bir MCP sunucusu olarak sunabiliyor. Yani MCP çoğu zaman diğerlerinin taşındığı boru hattı oluyor.
A2A ajanların birbiriyle iş yapmasını standartlaştırır
Agent2Agent, farklı şirketlerin farklı çerçevelerle geliştirdiği ajanların birbirini bulup görev alışverişi yapmasını tanımlar. Çözdüğü asıl sıkıntı şu: A2A olmadan başka bir ajanı kullanmanın tek yolu onu bir araç gibi sarmalamaktır ve bu, ajanın yeteneklerini kısıtlar. Ajanlar pazarlık edecek, soru soracak, çok turlu iş yürütecek şekilde tasarlanır; araç arayüzü bunu taşımaz.
Teknik olarak her ajan, kendini tanıtan bir Agent Card yayımlar. Bu kart, ajanın hangi yetenekleri olduğunu, hangi güvenlik şemasını kullandığını ve hangi adresten çağrılacağını söyler. Karşı taraf bu kartı okur, bir görev açar ve iş çok turlu biçimde ilerler. Kartlar imzalanabildiği için ajanın kimliği kriptografik olarak doğrulanabilir.
MCP ile ayrımı resmi dokümantasyonda açıkça kuruluyor: A2A, ajanların kurum sınırları arasında nasıl iletişim kurup işlem yaptığını tanımlar; MCP ise ajanın kendi araçlarına ve veri kaynaklarına nasıl bağlandığını tanımlar. İlkinde iki tarafın da müzakere yeteneği vardır, ikincisinde bir taraf çağırır diğeri cevap verir.
ACP kısaltmasının iki ayrı karşılığı var
Aramalarda çıkan bir karışıklık daha var. IBM Research'ün BeeAI projesinden çıkan Agent Communication Protocol de ACP kısaltmasıyla anılıyordu ve o da ajanlar arası iletişimi hedefliyordu. Bu protokol ayrı bir standart olarak yoluna devam etmedi, Linux Foundation çatısı altında A2A ile birleşti ve ekibi geliştirmeyi A2A tarafına taşıdı. Bugün ticaret bağlamında ACP dendiğinde kastedilen, OpenAI ile Stripe'ın Agentic Commerce Protocol'üdür.
AP2 ödemenin gerçekten kullanıcıya ait olduğunu kanıtlar
Agent Payments Protocol, mevcut ödeme altyapılarının kırıldığı yeri hedefler. Kartlı ödeme sistemleri, işlem anında ekranın başında bir insan olduğunu varsayar. Bir ajan kullanıcı adına satın aldığında üç soru cevapsız kalır: kullanıcı bu ajana bu satın alma için gerçekten yetki verdi mi, ajanın satıcıya ilettiği talep kullanıcının niyetini doğru yansıtıyor mu ve işlem yanlış giderse sorumluluk kimde?
AP2'nin cevabı mandate adı verilen imzalı belgeler. Bunlar kriptografik olarak imzalanmış, sonradan değiştirilemeyen doğrulanabilir dijital kimlik belgeleridir. Zincir üç halkadan oluşur: kullanıcının ne istediği ve hangi sınırlar içinde yetki verdiği, ajanın önüne koyduğu sepetin ve fiyatın onaylanması, son olarak ödemenin bu onaylanmış sepete bağlanması. Ortaya inkar edilemez bir kanıt izi çıkar. Anlaşmazlık çıktığında satıcı imzalı onayı gösterebilir, kullanıcı da hangi yetkiyi hangi sınırla verdiğini denetleyebilir.
Protokolün son sürümü, kullanıcının o anda başında olmadığı ödemeleri de kapsıyor. Ajanın önceden tanımlanmış sınırlar içinde kendi başına işlem yapması gereken durumlar için bu gerekliydi. Google, AP2'yi FIDO Alliance'a bağışladı. FIDO tarafında ajan kimlik doğrulaması için ayrı bir teknik çalışma grubu kuruldu, ajan kaynaklı ticaret spesifikasyonu ise başkanlığını Mastercard ve Visa'nın yürüttüğü ödemeler grubunda ilerliyor. Mastercard'ın Verifiable Intent çerçevesi de AP2 ile uyumlu çalışacak şekilde geliştirildi.
AP2 tek başına bir ticaret protokolü değil. Kendisini A2A ve MCP üzerine eklenen bir uzantı olarak konumlandırıyor, yani sepeti kim kurdu ve ürün nasıl bulundu sorularına karışmıyor. Yalnızca yetkinin ispatıyla ilgileniyor.
ACP ve UCP ticaret akışının iki farklı yorumu
Asıl örtüşme burada. İkisi de ajanın bir işletmeyle nasıl alışveriş yapacağını tanımlıyor. Fark, kapsam genişliğinde ve çıkış noktasında.
ACP satın alma anına odaklandı
Agentic Commerce Protocol, OpenAI ile Stripe'ın kurucu bakımcı olarak yürüttüğü açık bir standart. Apache 2.0 lisansıyla yayımlanıyor ve halen beta aşamasında. Üç parçadan oluşuyor: ürünlerin makine tarafından okunabilir biçimde sunulduğu ürün akışı, ajanın sepeti kurup ödemeyi tamamladığı checkout arayüzü ve ödeme bilgisinin güvenli biçimde devredildiği delege ödeme katmanı. Bu son parçadaki token tek satıcıya ve tek tutara bağlıdır, dakikalar içinde geçerliliğini yitirir. Başka bir satıcıda kullanılamaz.
Uygulama tarafında esneklik var: işletme bunu klasik bir REST arayüzü olarak da, bir MCP sunucusu olarak da sunabilir. Protokol ilk olarak ChatGPT içindeki doğrudan satın alma deneyimini çalıştırdı. Sonrasında OpenAI bu deneyimi kaldırıp satın alma adımını satıcıların kendi akışlarına ve ChatGPT uygulamalarına taşıdığını, kendi tarafında ürün keşfine odaklanacağını duyurdu. Protokolün kendisi kapanmadı, satıcı entegrasyonlarının altında çalışmaya devam ediyor.
UCP tüm alışveriş yolculuğunu kapsıyor
Universal Commerce Protocol, Google'ın Shopify, Etsy, Wayfair, Target ve Walmart ile birlikte geliştirdiği standart. Adyen, American Express, Best Buy, Flipkart, Macy's, Mastercard, Stripe, The Home Depot, Visa ve Zalando dahil yirmiden fazla kuruluş destekliyor. Kapsamı ACP'den geniş: yalnız ödeme anını değil, ürün keşfini, sepeti, siparişi ve satış sonrası desteği de tarif ediyor.
Mimarisi capability yani yetenek kavramı üzerine kurulu. Her yetenek sürümlenmiş ve ayrı ayrı ilan edilen bir işlev: checkout, sepet, katalog sorgusu, kimlik eşleme gibi. İşletme hangi yetenekleri desteklediğini bildirir, ajan da bunları keşfedip çağırır. Aynı yetenek REST, MCP, A2A veya gömülü entegrasyon üzerinden sunulabilir. Protokolde dört rol tanımlı: yeteneği tüketen platform ya da ajan, yeteneği sunan ve genelde kayıtlı satıcı olan işletme, ödeme bilgisini güvenli biçimde taşıyan kimlik bilgisi sağlayıcı ve ödemeyi işleyen ödeme hizmet sağlayıcısı.
Pratik karşılığı şu anda Google'ın kendi yüzeylerinde görünüyor. Entegre satıcıların ürünlerinde AI Mode ve Gemini içinde satın al butonu çıkıyor, ödeme Google Pay ve Google Wallet'taki kayıtlı bilgilerle tamamlanıyor, satıcı kayıtlı satıcı olarak kalmaya devam ediyor. Özellik erken erişimde ve şimdilik ABD, Kanada ile Avustralya'daki seçili satıcılarda açık. Katılım için Merchant Center'daki ürün verisinin güncel ve eksiksiz olması, ayrı bir başvuru ve teknik entegrasyon gerekiyor. Sonradan eklenen sepet, katalog ve kimlik eşleme yetenekleriyle protokol tek ürünlük bir satın almanın ötesine geçti.
Rakip mi tamamlayıcı mı?
Beşi arasında yalnız bir gerçek rekabet var: ACP ile UCP. İkisi de ticaret akışı katmanında duruyor ve aynı sorunu farklı genişlikte çözüyor. Diğer üçü rekabet halinde değil, çünkü farklı katmanları tarif ediyorlar. Bu, yorum değil, protokollerin kendi dokümantasyonunda yazan bir konumlandırma: AP2 kendini A2A ve MCP uzantısı sayıyor, UCP A2A, AP2 ve MCP ile uyumlu olduğunu belirtiyor, A2A ise MCP'yi tamamlayıcı olarak tanımlıyor.
ACP ile UCP arasındaki rekabet bile bir kere ve topluca karar verilecek bir seçim değil. İki protokol de MCP'yi geçerli bir taşıma biçimi olarak kabul ediyor, ikisi de ürün verisini makine tarafından okunabilir biçimde istiyor ve bir satıcı ikisini birden destekleyebilir. Seçim protokol düzeyinde değil, yüzey düzeyinde yapılıyor. Hangi ajan yüzeyinde satmak istiyorsanız o yüzeyin konuştuğu protokolü uyguluyorsunuz.
Site sahibi için bugün hangisi somut iş çıkarıyor
Beş protokolün beşini birden uygulamak gibi bir gündem yok. Sıralama şöyle kurulabilir.
- MCP bugün karşılığı olan katman. Elinizde ajanların kullanabileceği bir veri veya servis varsa bunu bir MCP sunucusu olarak sunmak şu anda anlamlı. Ayrıca iki ticaret protokolü de MCP'yi kabul ettiği için buraya yapılan yatırım boşa gitmiyor.
- UCP e-ticaret yapanlar için izlenecek somut kanal. Google yüzeylerinde satın alma deneyimi buradan geçiyor. Şu an bölge kısıtı olsa da ön koşul her yerde aynı: Merchant Center ürün verisinin doğru, güncel ve eksiksiz olması.
- ACP ürün akışı tarafında hazırlık gerektiriyor. ChatGPT içindeki doğrudan ödeme adımı kalktı, dolayısıyla acil bir entegrasyon baskısı yok. Ama makine tarafından okunabilir ürün akışı yatırımı UCP ile ortak.
- AP2 doğrudan sizin işiniz değil. Ödeme yetkilendirmesi ödeme sağlayıcınızın ve kart ağlarının gündeminde. FIDO tarafındaki standartlaşma bitene kadar takip edilir, uygulanmaz.
- A2A kurumsal ajan orkestrasyonu meselesi. Farklı satıcıların ajanlarını birbirine bağlayan bir sisteminiz yoksa bugün bir karşılığı yok.
Dört ticaret ve ajan protokolünün altında aynı şey duruyor: makine tarafından okunabilir, doğru ve güncel ürün ve hizmet verisi. Fiyat, stok, varyant, kargo süresi ve iade koşulu artık yalnız alışveriş reklamlarını değil, ajanın hangi ürünü önereceğini ve sepete koyup koyamayacağını da belirliyor. Protokol entegrasyonundan önce yapılacak iş bu ve bu iş aynı zamanda generative engine optimization tarafının da temelini oluşturuyor. Ajanın önce sizi bulması, sonra hakkınızdaki bilgiyi doğru okuması gerekiyor; ödeme protokolü ancak bu ikisinden sonra devreye giriyor. Bu görünürlük katmanını sistemli biçimde kurmak isteyenler için GEO çalışmamızın kapsamı bu ihtiyaca göre tanımlanmış durumda.
Sıkça Sorulan Sorular
MCP ile A2A arasındaki fark tek cümleyle nedir?
MCP bir ajanın araçlara ve veriye nasıl bağlandığını, A2A ise bir ajanın başka bir ajanla nasıl konuştuğunu tanımlar. İlkinde çağıran ve cevap veren taraf bellidir, ikincisinde iki taraf da müzakere edebilir.
AP2 ile A2A aynı ailenin parçası mı?
İkisi de Google çıkışlı ve AP2 kendini A2A uzantısı olarak konumlandırıyor. Ama işleri farklı: A2A ajanların konuşmasını, AP2 ödemenin kullanıcı iznine dayandığının kanıtlanmasını çözer. İsimlerinin tek karakter farkla yazılması sık karışıklığa yol açıyor.
Bir e-ticaret sitesi ACP ile UCP arasında seçim yapmak zorunda mı?
Hayır. İkisi birbirini dışlamıyor ve bir satıcı ikisini birden destekleyebilir. Karar, hangi ajan yüzeyinde görünmek istediğinize göre değişir. Ortak nokta her iki tarafta da aynı: yapılandırılmış ve güncel ürün verisi.
Bu protokolleri uygulamak arama sıralamasını etkiler mi?
Bunlar sıralama sinyali değil, uygunluk katmanı. Bir protokolü uygulamak klasik organik sıralamayı yükseltmez. Yaptığı şey farklı: ajanın sizinle işlem yapabilmesinin teknik önkoşulunu sağlar. Sıralama ile ajan yüzeylerinde işlem yapılabilirliği ayrı iki ölçüdür ve ayrı ayrı takip edilmelidir.
