Whois Sorgulama

Whois nedir?

Whois, bir alan adının kayıt bilgilerini (kayıt tarihi, kayıt firması, bitiş tarihi ve durum kodları) herkese açık tutan sorgu protokolüdür; kökeni 1982'de ARPANET kullanıcı dizini için yayımlanan RFC 812 belgesine uzanır. Türkçede whois ne demek diye aranan terim, İngilizce who is (kim bu) sorusunun bitişik yazımıdır. Alan adı sistemini 1998'den beri koordine eden ICANN, com ve net gibi genel uzantılarda (gTLD) uzantı işletmecilerini (registry) ve satış yapan kayıt firmalarını (registrar) bu kaydı güncel tutmakla yükümlü kılar.

Protokolün güncel teknik tanımı 2004 tarihli RFC 3912 belgesindedir. Sorgu bugün iki katmandan yanıt toplar: registry tarafındaki ana kayıt ve registrar tarafındaki müşteri kaydı. ICANN, gTLD uzantılarında port 43 üzerinden çalışan eski whois servisini Ocak 2025 itibarıyla zorunlu olmaktan çıkardı; yerini alan RDAP (Registration Data Access Protocol) aynı kaydı yapılandırılmış biçimde sunar. İngilizce kaynaklarda whois lookup diye geçen sorgu artık çoğu araçta arka planda RDAP ile yanıtlanır; ekranda okunan alanlar değişmez. Kural seti uzantıya göre ayrışır: gTLD kayıtları ICANN sözleşmelerine, ülke uzantıları (ccTLD) her ülkenin kendi işletmecisinin kurallarına bağlıdır.

Whois sorgulama neyi gösterir?

Standart bir whois çıktısı altı alanı listeler: kayıt tarihi, son güncelleme, bitiş tarihi, kayıt firması (registrar), ad sunucuları ve EPP durum kodları. Bu sayfadaki araç bu kayıtlardan beşini tek kartta toplar, tarihlerden alan adı yaşını yıl cinsinden hesaplar ve yanına organik görünüm özeti ekler: alan adının Google sonuçlarında göründüğü kelime sayısı ile tahmini aylık trafik. Sonuçlar 24 saat önbellekte tutulur.

Çıktının göstermediği şey de karar için önemlidir. Whois, sitenin içerik geçmişini, aldığı cezaları veya barındırma kalitesini söylemez. Son güncelleme alanı her teknik değişiklikte yenilendiği için tek başına el değiştirme kanıtı sayılmaz; sahiplik geçmişi arşiv kayıtları ve link profiliyle birlikte okunur. Örnek bir okuma şöyle kurulur: bitişine uzun süre kalmış, transfer kilidi açık ve organik görünümü dolu bir isim aktif korunan bir varlıktır; clientHold taşıyan ve organik görünümü sıfırlanmış bir isim ise terk sinyali verir.

Domain kaydında sahip bilgileri neden gizli?

Kişisel veri mevzuatı bu alanı kökten değiştirdi: Türkiye'de 2016 tarihli KVKK, Avrupa'da 2018'de yürürlüğe giren GDPR sonrasında ICANN, registrar şirketlerin kişisel alanları maskelemesine izin veren geçici spesifikasyonu devreye aldı. Bugün tipik bir whois domain çıktısında isim, e-posta ve telefon yerine redacted for privacy ibaresi görünür; kurumsal kayıtlarda organizasyon adı çoğu zaman açık kalır.

Gizlilik, sahibine ulaşma yollarını kapatmaz. Registrar şirketlerin çoğu kimliği açmadan mesaj ileten bir iletişim formu veya maskeli e-posta adresi sunar. Satın alma teklifi hazırlayan girişimci için sıra bellidir: önce çıktıdaki organizasyon alanına, sonra registrar iletişim kanalına, en son sitenin kendi iletişim sayfasına bakılır. Maskelemenin iki ayrı kaynağı olduğunu da bilmek gerekir: mevzuat kaynaklı redaksiyon her kayda uygulanır; kayıt firmasının sattığı gizlilik (privacy) hizmeti ise sahibin tercihiyle çalışır ve organizasyon alanında gerçek sahibi değil aracı şirketi gösterir.

Alan adı sorgulama ile whois farkı nedir?

İki sorgu farklı soruları yanıtlar: alan adı sorgulama bir ismin boşta olup olmadığını söyler, whois ise dolu ismin ne zaman alındığını, hangi firmada durduğunu ve hangi kilitleri taşıdığını gösterir. İsim arayan girişimci için verimli sıra ikisini birleştirir: önce müsaitlik taraması, sonra beğenilen ama dolu isimlerde bitiş tarihi ve durum kontrolü. Üç isim adayından ikisi boşta çıktığında iş biter; dolu kalan üçüncü adayda whois çıktısı, beklemek mi teklif vermek mi sorusuna zemin oluşturur.

Kayıt bulunamadı sonucu her zaman boşta anlamına gelmez. Bazı ülke uzantıları merkezi whois yayımlamaz; bazı registry operatörleri de sorgu limitine takılan istekleri boş döndürebilir. Kesin durum, kayıt firmasının arama ekranından veya uzantının resmi registry sorgusundan teyit edilir; ödeme adımına bu teyitten sonra geçilir.

Alan adı yaşı SEO sonuçlarını etkiler mi?

Google tarafında yanıt yıllardır değişmedi: Google Arama ekibinden John Mueller, alan adı yaşının sıralamaya katkısı olmadığını 2019'da açıkça yazdı. Saha gözlemi ise başka bir şeyi ölçer, çünkü uzun süredir yayında olan siteler backlink ve içerik tarihçesi biriktirir. Sıralamayı taşıyan şey yaş değil, o yıllarda biriken otorite sinyalleridir.

İkinci el pazarında bu ayrım kritikleşir, çünkü eski cezalar ve spamli link profili alan adıyla birlikte yeni sahibine geçer. Satın alma öncesi eleme üç adımda kurulur: yaş ve tarihçe bu sayfadan, otorite metrikleri DA PA sorgulama aracından, link geçmişi backlink analizi ekranından kontrol edilir; tahmini pazar fiyatı için domain değer hesaplama zinciri tamamlar. Sektörde düşen yaşlı isimleri toplayıp otorite devralmayı hedefleyen bir expired domain pazarı da işler; geçmişte ne yayınladığı görülmeden alınan her isim, görünmeyen bir ceza riskini beraberinde taşır.

EPP durum kodları ne anlatır?

EPP (Extensible Provisioning Protocol) kodları, kaydın registry tarafındaki kilit ve yaşam döngüsü durumunu bildirir; tam liste ICANN durum kodu sayfasında tutulur. En sık görülen üçü şöyle okunur: clientTransferProhibited transfere kapalı demektir ve registrar şirketler bunu güvenlik için varsayılan olarak açar; clientHold kaydın DNS yayınından çıkarıldığını gösterir ve çoğunlukla ödeme ya da doğrulama eksiğine işaret eder; ok kodu hiçbir kısıt olmadığını bildirir.

Transfer planlayan site sahibi için pratik sıra iki adımdır: registrar panelinden kilidi kaldırın, ardından transfer (EPP/auth) kodunu alın. Yeni kaydedilen veya yeni taşınan alan adlarında ICANN kuralları 60 gün boyunca yeni transferi engeller; taşınma takvimi bu süre hesaba katılarak kurulur. Kod önekleri de bilgi taşır: client ile başlayan kilitleri kayıt firması koyar ve panelden yönetilir; server ile başlayanları registry koyar, kaldırılmaları registrar aracılığıyla yazışma gerektirir. serverHold gören bir site için çözüm panelde değildir.

Süresi dolan alan adı ne zaman boşa düşer?

Bitiş tarihi geçen kayıt hemen serbest kalmaz; üç aşamalı bir kuyruğa girer. Yenileme döneminde (registrar politikasına göre tipik olarak 0-45 gün) sahibi standart ücretle yenileyebilir. Ardından gelen redemption (telafi) dönemi tipik olarak 30 gün civarında sürer ve geri alma ücreti standart yenilemenin birkaç katına çıkar. Kuyruğun sonunda kayıt silinir ve isim yeniden herkese açılır.

Değerli isimlerde silinme anını beklemek çoğu zaman sonuç vermez, çünkü düşen alan adlarını backorder (düşmeden yakalama) servisleri sıra sistemiyle kapar. Kendi portföyünüz için en ucuz önlem değişmiyor: otomatik yenileme açık, kayıt e-postası güncel, kritik markalarda çok yıllık yenileme.

TRABİS .tr uzantısında neyi değiştirdi?

Türkiye uzantısının işletimi Eylül 2022'de el değiştirdi: BTK bünyesinde kurulan TRABİS (.tr Ağ Bilgi Sistemi), .tr alan adlarının yönetimini ODTÜ çatısındaki nic.tr yapısından devraldı. Aynı geçişle com.tr, net.tr ve org.tr uzantılarında belge şartı kalktı; tahsis ilk gelen alır ilkesine döndü.

Girişimci için pratik sonucu net: com.tr almak için artık marka tescili veya faaliyet belgesi gerekmiyor, bu yüzden marka adının .tr karşılıklarını erken kaydetmek ucuz bir korumadır. Kayıt tarihi okurken bir ayrıntı da önem taşır: com.tr isimlerde 2022 öncesi tarihler belgeli dönemden gelir ve aynı yaş, o dönemde daha yüksek bir giriş engelini gösterir.

Whois pratikte ne değiştirir?

Sorgunun getirisi kullanıcı profiline göre ayrışır. İsim arayan girişimcide eleme hızlanır: boşta sanılan ismin gerçek durumu, dolu ismin düşme takvimi ve com.tr tarafında belge şartının kalktığı bilgisi karar süresini kısaltır. Site sahibinde risk yönetimi öne çıkar, çünkü bitiş tarihi ve kilit kodları izlendiğinde süresi dolduğu için kapanan site senaryosu büyük ölçüde ortadan kalkar. İkinci el alıcıda whois tek başına karara yetmez; kayıt tarihi ancak backlink profili ve otorite metrikleriyle birlikte okunduğunda anlam kazanır. Üç profilin ortak kazancı aynıdır: karar tahmine değil kayıt verisine dayanır.