İskonto Hesaplama

İskonto nedir?

İskonto, liste fiyatı üzerinden yüzde olarak uygulanan ticari indirimdir; kelime, İtalyanca sconto sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. TDK Güncel Türkçe Sözlük, kelimenin yazımını ıskonto biçiminde verir ve Türkçe karşılık olarak indirimi gösterir; ticaret dilinde ise iskonto biçimi yerleşmiştir. Kavram en çok işletmeler arası (B2B) alım satımda karşınıza çıkar: üretici bayiye, toptancı esnafa liste fiyatından belirli bir yüzde düşerek satar. Ölçü birimi yüzdedir ve etkisi çarpanla görülür: %20 iskonto, 850 TL liste fiyatını 680 TL'ye indirir.

Günlük dilde indirimle eş anlamlı kullanılsa da faturada iskonto ayrı bir satırda gösterilir ve bayi sözleşmelerinde baz oran, hacim kademesi, vade kademesi gibi kalemlere bölünür. Perakende etiketindeki kampanya indirimi tek seferliktir; iskonto ise cari ilişkinin kalıcı fiyat dilidir ve pazarlığın ana konusudur. Bankacılıktaki iskonto kredisi ayrı bir kavramdır: vadesi gelmemiş senedin bankaya kırdırılmasını anlatır ve bu sayfadaki ticari indirimle ilgisi yoktur.

İskonto nasıl hesaplanır?

Net fiyat tek formülle bulunur: net fiyat = liste fiyatı × (1 - oran / 100). Örnek: 2.400 TL liste fiyatlı ürüne %25 iskonto uygulanınca çarpan 0,75 olur; net fiyat 1.800 TL, kesinti 600 TL çıkar. İşlem tersine de döner: net fiyatı çarpana bölerseniz liste fiyatına ulaşırsınız, 1.800 / 0,75 = 2.400.

Elle hesaplarken üç adım yeter; çarpan alışkanlığı oturunca %30 duyan bir alıcı zihninden 0,70 ile çarpar ve masada saniyeler içinde sağlama yapar:

1. Oranı çarpana çevirin: %15 için 1 - 0,15 = 0,85.
2. Liste fiyatını çarpanla çarpın: 5.000 × 0,85 = 4.250 TL net fiyat.
3. Kesinti tutarı için farkı alın: 5.000 - 4.250 = 750 TL.

Yüzde ile yüzde puanını da ayırın: %20 oranın 5 puan artması %25 yapar. Bu artış fiyatın yüzde beş ucuzlaması değil, kesintinin liste fiyatına göre beş puan derinleşmesi demektir. Pazarlıkta "beş puan daha" cümlesi bu yüzden her zaman liste fiyatı tabanında konuşulur; taban netleşmeden verilen söz, faturada başka bir tutara dönüşür.

İskonto oranı nasıl hesaplanır?

İki fiyat arasındaki oran, farkın liste fiyatına bölünmesiyle bulunur: oran = (liste - net) / liste × 100. Tedarikçi 1.250 TL liste fiyatlı ürünü 1.000 TL fatura ederse fark 250 TL, iskonto oranı %20 eder. Aracın Oran Bul sekmesi aynı işlemi yapar; iki fiyatı girdiğinizde yüzde ve tutar birlikte gelir.

Payda hatasına dikkat edin: yüzde her zaman liste fiyatına oranlanır, net fiyata değil. 640 TL liste fiyatlı ürünü 480 TL ödeyerek alan esnaf, 160 TL kesintiyi 480 TL tabana bölerse %33,3 bulur; doğru işlem 160 / 640 = %25 verir. Bu karışıklık, iki tedarikçi teklifini kıyaslarken tabloya yanlış yüzde yazılmasının en sık nedenidir. Karşı teklif hazırlarken de aynı yüzde işe yarar: rakip tedarikçinin net fiyatını kendi liste fiyatınıza oranlayıp eşdeğer oranı masaya koyarsınız.

Zincirleme indirimde 20+10 neden %30 etmez?

Oranlar toplanmaz, çünkü ikinci kademe ilk kademeden kalan tutara uygulanır. 20+10 iskontoda 1.000 TL liste fiyatı önce %20 ile 800 TL olur, ardından %10 ile 720 TL'ye iner; kesinti 280 TL, efektif oran (kademelerin tek orana çevrilmiş karşılığı) %28 çıkar. Oranları toplayan alıcı aynı ürünü 700 TL bekler ve teklifi olduğundan cazip sanır. Kademe sayısı arttıkça makas açılır: 30+5+2 yazan bir bayi teklifinin toplamı 37 görünür, gerçek indirim %34,83 kalır.

Efektif oranı bulmak için her kademenin (1 - oran / 100) çarpanı art arda çarpılır ve sonuç 1'den çıkarılır. Araca kademeleri 20+10+5 gibi artı işaretiyle girin: her basamağın ara fiyatı listelenir, gerçek toplam yüzde ekranda görünür ve çoklu iskonto hesaplama işi tek satıra iner. Tedarikçilerin kademeli yapıyı sevmesinin ticari bir nedeni de var: parçalı dizi, tek satırda yazan eşdeğer orandan daha güçlü görünür ve kampanya kademesini geri almak için tek kalemi silmek yeter.

Hangi oran hangi net fiyata denk gelir?

Aşağıdaki tabloda iskonto hesaplama örnekleri tek oran ve zincirleme kademe olarak yan yana verildi; efektif oran sütunu, kademeli satırlarda toplamın neden yanılttığını gösterir. Kuruşlu sonuçları elle yuvarlamayın: teklif ile fatura arasındaki kuruş farkı cari mutabakatta karşınıza çıkar ve düzeltmesi hesabın kendisinden uzun sürer.

Liste fiyatı	İskonto	Kesinti	Net fiyat	Efektif oran
1.000 TL	%10	100 TL	900 TL	%10
1.000 TL	%25	250 TL	750 TL	%25
1.000 TL	20+10	280 TL	720 TL	%28
5.000 TL	%15	750 TL	4.250 TL	%15
12.500 TL	30+5	4.187,50 TL	8.312,50 TL	%33,50
24.000 TL	30+10+5	9.636 TL	14.364 TL	%40,15

Son satır tuzağın boyutunu gösterir: 30+10+5 dizisinin toplamı 45 sanılır, gerçek indirim %40,15 çıkar ve 24.000 TL tutarındaki alımda beklenti ile sonuç arasında 1.164 TL fark doğar. Alım tutarı büyüdükçe aynı puan farkının TL karşılığı da büyür; tedarikçi kıyas tablonuzda bu yüzden mutlaka efektif oran sütunu bulunsun.

Bayi sözleşmesinde baz, hacim ve vade kademesi ne demektir?

Bayi fiyat sisteminde oran tek parça değildir; sözleşmeye ayrı kalemler olarak yazılır. En yaygın kurgu üç katmandır: herkese verilen baz iskonto, alım cirosu büyüdükçe devreye giren hacim kademesi ve peşin ya da erken ödemeye bağlanan vade kademesi. Üstüne dönemsel kampanya kademesi eklenir; 20+10+5 gibi diziler çoğu zaman bu katmanların art arda yazılmış halidir.

Pazarlıkta her katman ayrı konuşulur, çünkü tedarikçi için geri alması en kolay kalem kampanya kademesidir; baz orana dokunmak fiyat listesini değiştirmek demektir. Alıcıysanız kademelerin koşullarını sözleşmeye ayrı ayrı yazdırın: hacim kademesinin hangi ciroda başladığı, peşin ödemeye hangi ek yüzdenin verildiği açık olsun. Koşulu yazılmayan kademe yıl ortasında sessizce kaybolur ve efektif oranınız size sorulmadan düşer.

Excel'de iskonto formülü nasıl yazılır?

Excel iskonto formülü tek hücreye sığar: liste fiyatı A1, oran B1 hücresindeyken net fiyat =A1*(1-B1) ile hesaplanır. B1 hücresine %20 yazarsanız Excel bu değeri 0,20 olarak işler; oranı düz sayı tutuyorsanız formül =A1*(1-B1/100) olmalıdır. Zincirleme kademede her oran için çarpan eklenir: =A1*(1-B1)*(1-C1). İki fiyattan oran bulmak için =(A1-C1)/A1 yazıp hücreyi yüzde biçimine çevirin. Kuruş farklarını önlemek için sonucu =YUVARLA(A1*(1-B1);2) ile iki haneye sabitleyin; Türkçe Excel, işlev ayracı olarak noktalı virgül kullanır. Yüzlerce kalemlik fiyat listesinde formülü aşağı çekmek yeterlidir; tek kalemlik kontrol için bu sayfadaki araç daha hızlıdır.

Faturada önce indirim mi düşülür, KDV mi?

Önce iskonto düşülür; katma değer vergisi (KDV), indirimden sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır. Dayanak, 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 25. maddesidir: fatura ve benzeri belgelerde gösterilen, ticari teamüllere uygun iskontolar KDV matrahına (verginin hesaplandığı tutara) dahil edilmez. Akış şöyle işler: 10.000 TL liste fiyatlı satışta %20 iskonto matrahı 8.000 TL'ye indirir; kalan tutara %20 KDV eklenir, vergi 1.600 TL olur ve fatura toplamı 9.600 TL çıkar. Pazarlıkta konuşulan indirim belgeye satır olarak yansımazsa matrah liste fiyatından hesaplanır.

KDV dahil etiket ayrı bir karışıklık kaynağıdır, çünkü işletmeler arası fiyat listeleri KDV hariç düzenlenir ve oran bu çıplak fiyata uygulanır. KDV dahil tutar üzerinden yüzde konuşuyorsanız iki tarafın aynı tabanı kullandığını teyit edin; aynı oran iki farklı tabanda iki farklı tutar üretir. Dönem sonunda ciroya bağlı verilen prim ve sonradan yapılan indirimler ise ayrı belge düzeni ister; bu sayfadaki hesap, satış anında faturaya yazılan iskontoyu kapsar.

Efektif oranı bilmek pratikte ne değiştirir?

Tek kademeli alımda ezber yeter; çarpanı bilen esnaf net fiyatı üç saniyede bulur. Asıl para zincirleme tekliflerde kaybedilir: 20+10 teklifini %30 sanan bir alıcı, 100.000 TL tutarındaki yıllık alımda kesintiyi 2.000 TL fazla bekler, çünkü %30 beklentisi 30.000 TL ederken gerçek kesinti 28.000 TL kalır. Kademeli teklifler arasında tek sağlıklı kıyas dili efektif orandır; %25 tek kademe ile 20+10 yarıştığında kazanan, toplamı küçük görünen 20+10 olur.

Fatura tarafında sıra değişmez: indirim önce, KDV sonra. Satıcı taraftaysanız verdiğiniz oranın karlılığa etkisini Kar Marjı Hesaplama ile, pazaryeri satışında komisyon ve kargo sonrası ele geçen tutarı Trendyol Komisyon Hesaplama ile kontrol edin; verilen oran, marjı fiyat listesinde göründüğünden daha hızlı eritir. Teklife imza atmadan önce orana toplayarak değil çarparak ulaştığınızdan emin olun; aradaki fark her zaman hesabı doğru yapanın lehine işler.