Kar Hesaplama

Kar nasıl hesaplanır?

Kar hesaplama, işletme sahibinin bir satıştan gerçekte ne kazandığını görmesini sağlayan temel ticaret hesabıdır. Hesap üç bileşenle kurulur: maliyet, satış fiyatı ve ikisinin farkı olan kar. 200 TL'ye alıp 300 TL'ye sattığınız ürünün karı 100 TL'dir. Tutar tek başına karlılığı göstermez: fark satış fiyatına bölünürse kar marjı, alış fiyatına bölünürse markup (maliyet üzerine eklenen kar yüzdesi) bulunur.

Maliye Bakanlığının 1992 tarihli Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, aynı ayrımı gelir tablosunda standartlaştırır: brüt satış karı, net satışlardan satışların maliyeti düşülerek bulunur. Tek ürüne inince aynı mantık alış satış kar hesaplama işlemine dönüşür. Bu sayfadaki araç iki yönde çalışır: fiyatlardan oranları çıkarır, hedef orandan olması gereken satış fiyatını kurar.

Kar marjı nedir, formülü nasıl kurulur?

Kar marjı, karın satış fiyatı içindeki payını gösteren orandır: kar marjı = (satış - maliyet) / satış × 100. 250 TL maliyetli ürünü 400 TL'ye satan işletmede kar 150 TL, marj %37,5 olur. Kar marjı hesaplama için yalnız iki veri gerekir: maliyet ve satış fiyatı. Tabanın satış olması keyfi değildir; gelir tablosu, pazaryeri komisyonu ve reklam bütçesi de satış tutarı üzerinden konuşulur, kıyas ancak ortak tabanda anlamlı kalır.

Mağaza geneline bakınca tablo değişir: yüzlerce kalemlik katalogda ortalama marjı çok satan birkaç ürün belirler, kampanyaya giren kalemler ortalamayı aşağı çeker. Sepette uygulanan kupon, ürün marjları doğru kurulmuş olsa bile dönem ortalamasını ayrıca eritir. Fiyatı ürün bazlı marja bakarak kurun, işletmenin gidişatını dönem sonu toplam marjla değerlendirin; karlılık hesaplama bu iki düzeyin ayrı izlenmesini gerektirir.

Marj ile markup farkı nedir, neden karıştırılır?

Markup, karın maliyete oranıdır: markup = (satış - maliyet) / maliyet × 100. Payda küçük olduğu için aynı satışta markup her zaman marjdan büyük çıkar. 120 TL'ye alınan ürün 180 TL'ye satıldığında markup %50, kar marjı %33,3 olur; iki oran da doğrudur ama ikisi farklı soruların cevabıdır.

Karışıklık dilden doğar: tedarikçi ve esnaf "üzerine yüzde elli koydum" derken maliyet tabanlı markup'ı kasteder, muhasebe kayıtları ve pazaryeri panelleri ise marjı raporlar. Fiyat listesi markup ile kurulur, karlılık marj ile okunur. Çeviri özellikle toptancı pazarlığında para eder: yüzde 30 markup teklifi, marj dilinde %23,1 demektir. İkisini aynı sanan satıcı, hedeflediğinden düşük marjla çalıştığını çoğu zaman sezon kapanışındaki stok sayımında fark eder.

Yüzde kar hesaplama hangi orana göre yapılır?

Yüzde kar hesaplama iki farklı tabana dayanır; taban söylenmeden verilen oran eksik bilgidir. Alış tabanı markup'ı, satış tabanı kar marjını verir. 100 TL alış ve 125 TL satışta kar 25 TL'dir: alışa göre %25, satışa göre %20. Aynı ürün için "yüzde 25 kar" da "yüzde 20 kar" da söylenebilir ve ikisi de doğrudur. Aşağıdaki tablo aynı alış satış çiftlerinde iki oranın nasıl ayrıştığını gösterir.

Alış (TL)	Satış (TL)	Kar (TL)	Kar marjı	Markup
100	125	25	%20	%25
200	300	100	%33,3	%50
400	640	240	%37,5	%60
750	1.000	250	%25	%33,3
1.500	2.500	1.000	%40	%66,7

Oran büyüdükçe iki değer arasındaki makas açılır: %20 marj %25 markup ile eşleşirken %40 marjın karşılığı %66,7 markup'a çıkar. Tedarikçiyle markup, muhasebeciyle marj konuşuyorsanız aynı ürünü iki farklı sayıyla anlatıyorsunuz demektir. Pazarlıkta avantaj, söylenen yüzdenin hangi tabana ait olduğunu ilk soran taraftadır.

Hedef marja göre satış fiyatı nasıl bulunur?

Hedef marja göre satış fiyatı bölmeyle bulunur: satış = maliyet / (1 - hedef marj). %40 marj hedefleyen işletme 300 TL maliyetli ürünü 300 / 0,60 = 500 TL'ye satmalıdır. En yaygın tuzak çarpmadır: maliyeti 1,40 ile çarpınca fiyat 420 TL olur, kar 120 TL'de ve marj %28,6'da kalır. Hedefle sonuç arasındaki 11,4 puanlık fark tek üründe küçük görünür ama bütün fiyat listesine yayıldığında dönem karını belirgin biçimde aşındırır.

Enflasyon döneminde formüle hangi maliyeti yazdığınız da sonucu değiştirir. Raftaki ürünü eski alış fiyatıyla hesaplamak marjı yüksek gösterir; yerine koyacağınız yeni tedarik fiyatı yükselmişse gerçek kazanç görünenden azdır. Fiyatı son faturaya göre değil güncel yenileme maliyetine göre kurmak, stok tazelendiğinde marjın erimesini önler. Aracın Satış Fiyatı Bul sekmesi hedef oranı marj veya markup tipinde seçtirir ve iki hesabı da yapar.

Brüt kar ile net kar arasında ne fark var?

Brüt kar, satıştan yalnızca ürün maliyeti düşülerek bulunur; net kar, satışa bağlı öteki giderler de çıktıktan sonra elde kalan tutardır. E-ticarette kesintilerin başında pazaryeri komisyonu, kargo, ambalaj, reklam ve iade maliyeti gelir; fiziksel mağazada ağırlık kira ile personele kayar. Aynı brüt marjla çalışan iki işletmenin net karı bu yüzden bambaşka çıkabilir; brüt marjı parlak görünen bir ürün, iade oranı yükseldiğinde net zarara bile dönebilir.

Karlılık hesaplama brüt marjla başlar, karar net marjla verilir. Pazaryerinde satıyorsanız komisyon, kargo ve stopaj (kaynakta kesilen vergi) sonrası ürün bazlı net karı Trendyol komisyon hesaplama ve Hepsiburada komisyon hesaplama araçları gösterir. Reklam ve SEO yatırımının satışa dönüşünü SEO ROI hesaplayıcısı ile modelleyebilirsiniz: kendi sitenizden organik trafikle gelen sipariş, komisyon ve tıklama maliyeti taşımadığı için net marjı doğrudan büyütür.

Sektöre göre marj bantları nasıl yorumlanır?

İnternette dolaşan "şu sektörde ideal marj yüzde şudur" listeleri çoğunlukla kaynak göstermez; bu tabloları hedef almak yanıltıcıdır. Sağlıklı yorumun anahtarı devir hızıdır. Hızlı devreden üründe düşük birim marjla çalışılır; toplam kar, yıl içindeki devir sayısından gelir. Yavaş devreden, sermaye bağlayan üründe stok ve depo maliyetini karşılamak için daha yüksek marj gerekir. Bu yüzden "iyi marj kaçtır" sorusunun tek cevabı yoktur; cevap ürünün devir hızına, stok maliyetine ve satış kanalına birlikte bakılarak verilir.

Kıyas için en güvenilir taban kendi geçmiş verinizdir: aynı ürünün önceki dönem alış fiyatı, satış fiyatı ve iade oranı. E-ticaret satıcısında ikinci ölçüt kanaldır; komisyon oranları kategoriye ve pazaryerine göre değiştiği için aynı ürün farklı kanallarda farklı net marj bırakır. Düzenli kayıt tutmuyorsanız muhasebe yazılımınızın raporları veya pazaryeri panelinin sipariş dökümü ilk veri kaynağınızdır. Rakip fiyatı tek başına yol göstermez; ancak kendi maliyet yapınızla yan yana konduğunda anlam kazanır.

Sağlıklı kar hesabı için yol haritası

Önce dili netleştirin: her pazarlıkta ve raporda konuşulan oranın markup mı marj mı olduğunu belirleyin. Fiyatı çarpmayla değil bölme formülüyle kurun; hedef marjı koruyan tek yöntem budur. Değerlendirmeye brüt marjla başlayıp kararı net marjla verin ve oranları sektör tablolarından önce kendi geçmiş verinizle kıyaslayın. Ölçümü de düzene bağlayın: kampanya öncesi ve sonrası marjı aynı araçla kaydedip karşılaştırın.

Araç iki senaryoyu da karşılar: az sayıda ürün satan işletmeye alış ve satış fiyatının girildiği ilk mod yeter. Yüzlerce ürünlük liste fiyatlayan e-ticaret satıcısı, hedef marj modunu toplu fiyat çalışmasının ilk adımı olarak kullanır. Sonucu pazaryeri komisyon hesaplayıcılarıyla birleştirince brüt marjdan net kara inen zincir tamamlanır.