Görünmez sermaye çalışmayan adreslerde çürür
Bir site yıllar içinde iki tür sermaye biriktirir. Birincisi görünürdür: yayınlanan sayfalar, sıralanan kelimeler, gelen trafik. İkincisi görünmezdir ve tamamen başkalarının elindedir, çünkü sizin adreslerinize başka sitelerin verdiği bağlantılardan oluşur. Bu ikinci sermayenin tuhaf tarafı şudur: siz kategori yapısını değiştirirken, ürün adını düzeltirken veya eski bir hizmet sayfasını kaldırırken o bağlantılar eski adresi işaret etmeye devam eder. Bağlantı ayakta kalır, hedefi çöker.
Broken backlink (kırık backlink) tam olarak budur: dış bir sayfadaki bağlantının, sizin tarafınızda artık yanıt vermeyen bir URL'ye gitmesi. Kayıp soyut bir tahmin değil, dokümante edilmiş bir davranıştır. Google'ın tarayıcı dokümantasyonu 4xx yanıtları için şunu söyler: bu adreslerden gelen içerik yok sayılır, daha önce dizine alınmış bir URL 4xx dönmeye başlarsa dizinden çıkarılır, yeni karşılaşılan 404 sayfaları işlenmez ve o adresin tarama sıklığı zamanla azalır. Yani karşı sitedeki bağlantı hâlâ oradadır ama işaret ettiği yerde değerlendirilecek bir sayfa yoktur.
Bunun pratik anlamı, bir bağlantıyı sıfırdan kazanmakla kaybettiğiniz bir bağlantıyı geri almanın maliyet farkıdır. Yeni bağlantı için önce içerik, sonra ikna, sonra yayın gerekir. Kırık bağlantı ise zaten kazanılmıştır; eksik olan tek şey sizin sunucunuzun o adrese verdiği yanıttır. Backlink nedir yazısında bağlantının neden değer taşıdığını anlattık; burada konu o değerin nasıl geri alındığı.
Kırık backlink çoğunlukla kendi elinizle oluşur
Bu bağlantıların büyük bölümü karşı tarafın hatasından değil, sizin tarafınızdaki bir değişiklikten kırılır. En sık görülen nedenler şunlardır:
- Altyapı veya tema değişimi. URL kalıbı değişir, eski adres kalıbındaki her sayfa aynı anda 404 olur.
- Slug düzenlemesi. Bir başlık iyileştirilirken adres de değiştirilir, eski adrese kurulmuş yönlendirme unutulur.
- Kategori veya dizin yeniden yapılandırması. Sayfa yaşamaya devam eder ama bir üst klasörü ortadan kalkar.
- Kaldırılan kampanya, etkinlik veya ürün sayfaları. İçerik ömrünü doldurur, ona verilmiş bağlantılar doldurmaz.
- Protokol ve alan adı taşımaları. Ana yönlendirme kurulur, eski adresteki tekil sayfalar için kural yazılmaz.
- Karşı taraftaki yazım hatası. Bağlantı sizin alan adınıza gider ama sonunda fazladan bir karakter, eksik bir harf veya kopyalanmış bir izleme parametresi vardır.
Son madde çoğu ekibin gözden kaçırdığı yerdir: hatalı yazılmış adres bile sizin sunucunuza ulaşır. Yani o bağlantıyı kurtarmak için karşı siteye yazmak zorunda değilsiniz, kendi tarafınızda bir kural yeterlidir.
404'e gelen dış bağlantıları Search Console ile bulma
Bu iş için pahalı bir kuruluma gerek yok. Search Console iki ayrı listeyi zaten tutar, eksik olan bu iki listenin çakıştırılmasıdır. Sıra şöyle işler:
- Dış bağlantı alan adresleri çıkarın. Bağlantılar raporunda harici bağlantılar altındaki en çok bağlantı alan sayfalar tablosunu açın, tablonun altındaki tam liste bağlantısına girin ve listeyi dışa aktarın.
- Yanıt vermeyen adresleri çıkarın. Sayfa dizine ekleme raporunda bulunamadı (404) durumundaki adresleri dışa aktarın. Bu rapordaki adreslerin bir kısmını Google, sitemap üzerinden değil doğrudan başka sayfalardaki bağlantılardan keşfetmiştir; aradığınız adresler tam olarak bunlardır.
- İki listeyi kesiştirin. Karşılaştırmadan önce adresleri normalize edin: sondaki eğik çizgi, büyük ve küçük harf farkı, izleme parametreleri iki listede aynı adresi farklı satır gibi gösterir.
- Kesişendeki her adres için kaynak siteleri görün. Bağlantılar raporunda bir adresi seçtiğinizde o sayfaya bağlantı veren siteler listelenir. Bu listede alt alan adları gösterilmez, siteler kök alan adı biçiminde görünür.
- Raporun görmediklerini sunucu tarafından toplayın. Erişim kayıtlarında 404 dönen isteklerin yönlendiren adres alanı, Search Console'un örneklemine girmemiş kaynakları da ortaya çıkarır.
Bu akış yalnızca dış bağlantıları kapsar. Kendi sayfalarınız arasındaki kırık bağlantılar, yönlendirme zincirleri ve yanlış kanonik işaretleri ayrı bir taramanın konusudur; site içi SEO analizi aracı bu tarafı tek geçişte listelemek için kullanılabilir.
Her kırık adres yönlendirilmez
Kırık backlink çalışmasının en pahalı hatası, listedeki her adresi otomatik olarak bir yere yönlendirmektir. Karar, adresin neden kırıldığına ve karşılığının gerçekten var olup olmadığına bağlıdır.
| Durum | Doğru yanıt | Gerekçe |
|---|---|---|
| Sayfa taşındı, birebir karşılığı var | Kalıcı sunucu taraflı yönlendirme (301) | Google'ın dokümantasyonu taşınmış sayfalar için doğrudan 301 önerir. |
| İçerik kaldırıldı, yerine geçen bir sayfa yok, dış bağlantısı da yok | 404 bırakın | Karşılığı olmadan kaldırılmış bir sayfanın 404 dönmesi kendi başına sorun değildir. |
| İçerik kaldırıldı ama güçlü dış bağlantıları var | İçeriği yeniden yayınlayın veya en yakın gerçek eşdeğere yönlendirin | Kurtarılacak değer sayfada değil, ona verilmiş bağlantılarda duruyor. |
| Bağlantı hatalı yazılmış bir adrese gidiyor | Doğru adrese 301 | İstek yine sizin sunucunuza ulaştığı için düzeltme sizin tarafınızda yapılabilir. |
| Sayfa kalıcı olarak kaldırıldı ve bunu net bildirmek isteniyor | 410 | Dokümantasyona göre 429 dışındaki tüm 4xx kodları aynı biçimde işlenir, bu yüzden 410 bir hızlandırma aracı değil bir niyet beyanıdır. |
| Karşılığı olmayan onlarca adres | Toplu anasayfa yönlendirmesi yapmayın | Alakasız bir hedefe gönderilen adres, kullanıcıya bulunamadı deyip 404 dönmeyen sayfalar gibi soft 404 olarak değerlendirilebilir. |
Kural sadeleştirilebilir: yönlendirme, kullanıcının aradığı şeyin gerçekten bulunduğu yere gitmesiyse doğrudur. Aradığı şey artık yoksa dürüst yanıt 404'tür.
301 gerçekte neyi taşır?
Türkçe kaynaklarda sık dolaşan bir cümle var: "301 yönlendirme değerin yüzde şu kadarını aktarır." Bu oranların hiçbiri Google'ın dokümantasyonunda geçmez. Dokümantasyonun söylediği şudur: 301 ve 308 yanıtlarında Google yönlendirmeyi izler ve bunu hedef adresin işlenmesi gerektiğine dair güçlü bir sinyal olarak kullanır. 302 ve 303 ise aynı yönde zayıf bir sinyal sayılır. Aktarım oranı veren açıklamalar Google temsilcilerinin sözlü ifadelerinden türemiştir, resmî dokümanın dili orandan değil sinyal gücünden söz eder.
Bu ayrım pratikte üç şeyi belirler:
- Arama sonuçlarında hangi adresin görüneceği. Kalıcı yönlendirmede yeni hedef gösterilir, geçici yönlendirmede kaynak sayfa gösterilmeye devam eder.
- Kanonik seçimi. Kalıcı yönlendirme, hedefin kanonik olması gerektiğine dair bir işaret olarak değerlendirilir.
- Yöntemin güvenilirliği. Dokümantasyon yönlendirme türlerini doğru yorumlanma ihtimaline göre sıralar ve en üstte sunucu taraflı yönlendirme durur. Bunu uygulayamıyorsanız anında çalışan meta refresh kalıcı, gecikmeli meta refresh ise geçici yönlendirme gibi yorumlanır. Sayfaya "taşındık" bağlantısı koymak ise ancak son çare sayılır.
Bir ayrıntı daha var: Google yönlendirmenin hem kaynağını hem hedefini takip etmeye devam eder. Biri kanonik olur, diğeri o adresin alternatif adı hâline gelir ve kullanıcının sorgusu eski adrese güvendiğini ima ettiğinde arama sonuçlarında yeniden görünebilir. Eski adresinizi sonuçlarda gördüğünüzde yönlendirmenin çalışmadığını düşünmeyin.
Zincir ve döngü sessiz kayıptır
Yönlendirme kuran ekiplerin çoğu kuralı yazar ve orada bırakır. Oysa asıl bozulma sonradan başlar: eski kural yerinde dururken yeni bir taşıma yapılır, adres A'dan B'ye, B'den C'ye gitmeye başlar. Google'ın tarayıcıları genel web içeriğinde tipik olarak on yönlendirme adımına kadar izler, ancak bu tavan bir hedef değil bir sınırdır. Search Console'da yönlendirme hatası olarak işaretlenen durumlar da bu bölgeden çıkar: fazla uzayan zincir, döngü, azami uzunluğu aşan adres ve zincirin içindeki bozuk veya boş adres.
Uygulamada üç alışkanlık yeterlidir. Yeni bir taşıma yaparken eski kuralları güncelleyip zinciri tek adıma indirin. Kuralları kaldırmayın, çünkü kaldırılan yönlendirme aynı adresi yeniden 404 yapar. Doğrulamayı yaparken de şunu bilin: Search Console'un URL denetleme aracı yönlendirmeleri izlemez, bu yüzden zincirin sonunu görmek için isteği doğrudan sunucu yanıtı üzerinden kontrol etmeniz gerekir.
Kırık link inşası: meşru ama emek yoğun
Konunun ikinci yüzü, başkasının sayfasındaki kırık dış bağlantıyı bulup yerine kendi içeriğinizi önermektir. Taktik meşrudur ve manipülatif bir tarafı yoktur: bir editöre çalışmayan bir kaynağı bildirirsiniz, karşılığında gerçekten eşdeğer bir sayfa önerirsiniz. Sorun etikte değil, verimdedir.
Verimi görmek için taktiği bir aritmetik olarak kurun ve zinciri kendi listenizde takip edin: taradığınız kaynak sayfa sayısı, bunlarda bulduğunuz gerçekten kırık dış bağlantı sayısı, bu bağlantılardan sizde gerçekten karşılığı olan konu sayısı, sayfayı hâlâ güncelleyen ve ulaşılabilir bir yayıncısı olan site sayısı, dönen yanıt sayısı ve sonunda düzenlenen sayfa sayısı. Her adım listeyi belirgin biçimde daraltır. Zincirin sonundaki sayı, başlangıçtaki sayının yanında küçük kalır ve bu taktiğin doğasında vardır.
Buna rağmen çalıştığı yerler bellidir. Kaynak listesi yayınlayan sayfalar, kapanmış bir aracın veya erişilemeyen bir araştırmanın adresini yıllardır taşıyan içerikler ve konusu hâlâ güncel olduğu için düzenlenmeye değer bulunan rehberler. Çalışmadığı yerler de bellidir: eşdeğer olmayan bir sayfayı eşdeğermiş gibi sunan toplu e-postalar, uzun süredir güncellenmeyen siteler ve tek amacı bağlantı olan tekliflerin hepsi.
Karar kuralı basittir: kendi sitenize gelen kırık bağlantıları kurtarmak, aynı emeği başkasının kırık bağlantısını kovalamaya harcamaktan neredeyse her zaman daha yüksek getirilidir. Birincisinde kimseyi ikna etmeniz gerekmez, ikincisinde her adımda birini ikna etmeniz gerekir.
Hangi kırık backlink önce düzeltilir?
Liste uzunsa sıralamayı şu dört ölçüt belirler:
- Kaç farklı alan adı o adrese bağlantı veriyor? Tek bir siteden gelen çok sayıda bağlantı, farklı sitelerden gelen birkaç bağlantı kadar bilgi taşımaz.
- Kırılan adresin ticari karşılığı ne? Para kazandıran sayfaya işaret eden bir bağlantının kurtarılması, arşiv niteliğindeki bir yazıya işaret edenden önce gelir.
- Bağlantı gerçek ziyaretçi getiriyor mu? Sunucu kayıtlarında o kırık adrese yönlendiren gerçek istekler varsa kayıp yalnızca arama tarafında değildir.
- Gerçekten eşdeğer bir hedef var mı? Eşdeğeri olmayan adres listenin sonuna değil, dışına düşer.
Bir uyarı da tersten gelir: her kırık bağlantı kurtarılmaya değmez. Kaynak, otomatik üretilmiş bağlantı ağlarından biriyse o bağlantıyı geri kazanmak kazanç değildir ve konu farklı bir çalışmanın, zararlı bağlantı analizi ve disavow tarafının işidir.
Kurtarmanın işe yaradığını nasıl anlarsınız?
Yönlendirmeyi kurduktan sonra üç kontrol yeterlidir. Önce sunucu yanıtını doğrulayın: eski adres tek adımda 301 dönmeli ve hedef 200 vermelidir. Sonra Search Console'da o adresin durumunun bulunamadı grubundan yönlendirmeli gruba geçmesini izleyin. Son olarak hedef sayfanın performans verisini takip edin, çünkü kurtarmanın gerçek karşılığı hedef sayfada görünür.
Beklenti tarafında iki şeyi baştan kabul edin. Birincisi zamanlamadır: 404 dönmeye başlayan adreslerin tarama sıklığı zaten azalmıştır, dolayısıyla yeni yanıtın fark edilmesi anlık olmaz. İkincisi ölçektir: kurtarılan bağlantı kaybedilmiş bir değeri geri getirir, sıfırdan bir sıçrama üretmez. Bu çalışmanın değeri gösterişli bir artışta değil, yıllar içinde biriktirdiğiniz sermayeyi sessizce eritmeyi bırakmanızdadır.
Sık sorulan sorular
Sitemdeki 404 sayısı sıralamamı düşürür mü?
Dokümantasyon, karşılığı olmadan kaldırılmış bir sayfanın 404 dönmesinin kendi başına sorun olmadığını söyler. Belirleyici olan sayı değil, o adresin dış bağlantı alıp almadığıdır. Kimsenin bağlantı vermediği yüzlerce 404, güçlü bağlantı alan tek bir 404'ten daha az önemlidir.
404 mü 410 mu kullanmalıyım?
Google'ın tarayıcı dokümantasyonu 429 dışındaki tüm 4xx kodlarını aynı biçimde ele aldığını belirtir: içerik yok kabul edilir ve daha önce dizindeyse çıkarılır. 410 bu nedenle bir hızlandırıcı değil, kaldırmanın kalıcı olduğunu bildiren daha net bir yanıttır.
Yönlendirmeyi ne kadar süre açık tutmalıyım?
Kalıcı yönlendirme kalıcı olduğu için anlamlıdır. Kuralı kaldırdığınızda adres yeniden 404 döner ve kurtardığınız bağlantı ikinci kez kırılır. Geri alma ihtimali olan bir taşımada zaten kalıcı yönlendirme kullanılmamalıdır.
Bağlantıyı veren siteye yazmam gerekir mi?
Bağlantı sizin alan adınızdaki bir adrese gidiyorsa gerekmez, düzeltme kendi sunucunuzda yapılır. Yazmak yalnızca bağlantı tamamen başka bir alan adına gittiğinde, yani sizin erişemediğiniz bir hedefe işaret ettiğinde işe yarar.
